خانه / تاريخ / فلسفه ایونی

فلسفه ایونی

آدم‌ها هر قدر هم بی‌خیال باشند، در طول زندگی لحظاتی دچار تردید می شوند که منشأٔ این جهان چیست و سرنوشتمان بعد از مرگ چه خواهد بود؟  موجودی که امروز به اسم انسان میشناسیم حدود دویست تا سیصد هزار سال پیش جایی در صحرای جنوب آفریقا یا همان آفریقای سیاه شکل گرفت. قدیمی ترین نوشته های انسان به ۹۰۰ سال قبل از میلاد مسیح بر میگردد ولی شاید بتوان با اطمینان گفت که اولین پاسخ های فیلسوفانه به سوال هایی همچون هستی‌ چیست و چرا اینجاییم به ششصد سال قبل از میلاد مسیح باز می گردد.

از کجا آمده ام، آمدنم بهر چه بود؟      به کجا می روم؟ آخر ننمایی وطنم

تا قبل از آن، تقریبا تمامی سوال‌ هایی از این دست با توسل به قدرتِ بی‌ انتهای خدا یا خدایان پاسخ داده میشد. بر اساس نوشته‌های ارسطو (۳۸۴ قبل از میلاد)، تالس یونانی اولین فیلسوفی بود که پیشنهاد کرد به جای متوسل شدن به ماورا، می‌توان بسیاری از پدیده‌های جهان رای با اصولی ساده توضیح داد. اولین‌ پیش‌بینی بشر از خورشید گرفتگی به تالس نسبت داده شده است هر چند که هیچ اثر مکتوبی از او وجود ندارد. خانهٔ تالس که کانون اندیشمندان آن‌ زمان بود در منطقه ای‌ با نام ایونی قرار داشت. این منطقه کمی بعد مستعمرهٔ یونان شد و در نتیجه، تفکرِ تالس تبدیل به فلسفه ایونی شد و طرفداران این دیدگاه ایونیون نام گرفتند و در منطقه وسیعی از ترکیه تا ایتالیا پراکنده شدند.

فلسفه ایونی نقطه تحولی‌ در تاریخ علم بشر به وجود آورد. دانشمندان و فیلسوفان ایونی سعی‌ میکردند پدیده‌های طبیعی را با ساده‌ترین و عملی‌ ترن روش‌ها توضیح دهند. افسانه یا واقعیت، اولی‌ فرمول کشف شده توسط انسان توسط دانشمندی ایونی به نام فیثاغورس (۵۸۰ قبل از میلاد) ارائه شد: رابطه ضلع های یک مثلث قائم الزاویه که تقریبا همه با آن‌ آشنایی‌ دارند. همچنین گفته شده که این دانشمند، رابطهٔ بین طول سیم مرتعش و ترکیب موزون صداهای تولید شده از آن‌ را با فرمول‌های ریاضی‌ توضیح داد.

تنها قانون فیزیکی دیگری که از آن دوران به خوبی به ثبت رسیده است، قانون یا قوانین ارشمیدس (۲۸۷ قبل از میلاد) است که آن هم برای اکثر خوانندگان آشناست.البته خود ارشمیدس آنها را قانون نمی دانست و هیچ آزمایش یا اندازه گیری هم در این موارد انجام نداده بود اما با ریاضییات محض قوانین مربوط به جامدات شناور در آب، اهرم و وزنه های سنگین و بالاخره بازتاب نور را به اثبات رسانده بود.

با گسترده شدن علم ایونی، افراد بسیاری به جرگه دانشمندانی پیوستند که معتقد بودند جهان از قواعد خاصی پیروی می کند. برای نمونه آناکسیماندر (۶۱۰ قبل از میلاد) که خود شاگرد تالس بود بحثی بسیار هوشمندانه مطرح کرد. او با اشاره به ناتوانی نوزاد انسان به بالندگی بدون کمک مادر و نیاز به یک دوره طولانی شیرخوارگی، حدس زد که اولین انسان نمی توانسته به صورت نوزاد بر روی زمین ظاهر شود زیرا شانسی برای زنده ماندن نداشته است. بنابراین در آغاز، انسان می بایست از نوعی حیوان با سرعت بالندگی زیاد زاده شده باشد. این نظریه امروز به تئوری تکامل تدریجی چالز داروین معروف است.

در سیسیلی ایتالیا، امپدوکلیس (۴۹۰ قبل از میلاد) نوعی کوزه آب را مشاهده کرد که دو حفره داشت. او نوشته است که اگر یکی از حفره ها را با دست مسدود می کردم و حفره دیگر را در آب فرو می بردم، آبی وارد کوزه نمی شد. به نظر میرسد چیزی نامرئی درون حفره را پر کرده که با بسته بودن راه خروجی، اجازه ورود آب به داخل کوزه را نمی دهد. امپدوکلیس کاشف ماده ای بود که امروز آن را هوا می نامیم.

دموکریتوس (۴۶۰ قبل از میلاد) از دانشمندان ایونی در شمال یونان، نظریه اتم را پایه گذاشت. او نظریه خود را با یک سوال ساده مطرح کرد. سرانجام یک جسم یا ماده چه خواهد بود اگر آنرا به دو نیمه تقسیم کنیم، هر نیمه را به دو نیمه دیگر تقسیم کرده و این کار را هزاران بار تکرار کنیم؟ برای پاسخ، او پیشنهاد کرد که هر ماده از ذرات اساسی و بینهایت کوچکی تشکیل شده که قابلیت دوتکه شدن (یا تقسیم شدن) دوباره را ندارند. او این ذرات را اتم نامید که در زبان یونانی به معنای غیر قابل تقسیم است. بر اساس نظریه اتمیسم دموکریتوس، ماده از پیوستن اتم ها به وجود می آید. اتم ها دائما در جنبش اند و اگر رها شوند روی خطی مستقیم و بی انتها حرکت خواهد کرد. این نظریه امروز به قانون اینرسی یا حرکت معروف است.

یکی از آخرین دانشمندان ایونی آریسترخوس (۳۱۰ قبل از میلاد) بود که یک نظریه انقلابی ارائه داد. به باور او، انسان و زمین جزئی کوچک از اجزای عالم بودند نه مرکز آن. از نوشته های او تنها بخشی از معادلات پیچیده ای به جا مانده که مربوط به ارتباط میان خورشید و سایه زمین روی ماه است. او نتیجه گرفته که خورشید بسیار بزرگتر از زمین است و چون عاقلانه اینست که کوچکترها گرداگرد بزرگان بچرخند، این زمین است که به دور خورشید میچرخد و نه برعکس. او همچنین عقیده داشت ستارگانی که در شب می بینیم چیزی نیستند غیر از خورشید های بسیار دوردست.

متاسفانه فلسفه ایونی تنها چند قرن دوام آورد. یکی از دلایل این شکست این بود که اراده انسان و قدرت خداوند در آن جایگاهی نداشتند. این تفکر برای عده بیشماری از فلاسفه و دانشمندان آن دوران غیرقابل درک بود همچنان که امروز هم برای شمار زیادی از مردم قابل پذیرش نیست. اپیکور (۳۴۱ قبل از میلاد) فیلسوف یونانی و بنیان گذار مکتب اپیکوری که از مخالفان ایونیان بود گفته همان بهتر که به نیرویی ماورای طبیعی ایمان داشته باشم تا برده سرنوشتی باشم که با علم دانشمندان طبیعت گرا برایم رقم زده شده است.

این نظر که انسان مرکز عالم هستی نیست نقطه عطفی در شناخت انسان از کاینات و علم کیهان شناسی به شمار می آید اما فراموشکاری تاریخی انسان باعث شد که این نظریه نزدیک به بیست قرن از صفحه روزگار محو شود تا گالیله دوباره آنرا زنده کند.

برداشتی آزاد از کتاب “طرح عظیم (The Grand Design)” نوشته استفن هاوکینگ و لئونارد ملاندینو

مطلب پیشنهادی

حسرت بیوگرافی بزرگان ایران

«اولش عین ایرانه، برای اینکه خوب شما هنوز خیلی با جامعه مادر ارتباط دارین. ولی …

یک دیدگاه

  1. آدم باورش نمیشه اینا ۲۵۰۰ سال پیش چه ذهن بزرگی داشته اند.به نسبت منابع محدودی که در اختیار داشته اند کارهای خیلی بزرگی کرده اند

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *