شنبه , شهریور ۲۹ ۱۳۹۹
خانه / تاريخ / سنگ نگاره‌های درهٔ غرقاب گلپایگان

سنگ نگاره‌های درهٔ غرقاب گلپایگان

امپراطوری ساسانیان آخرین حکمرانان ایران قبل از ظهور اسلام بودند. ساسانیان بیش از 355 سال برسرزمین ایران حکمرانی کردند و یکی از درخشان ترین دوره های تاریخ ایران را رقم زدند (منبع: مطالعات باستانشناسي دانشگاه تهران). نگاهی‌ اجمالی به صفحات اینترنتی و مقاله‌های موجود در زمینهٔ باستان شناسی‌ گویای اهمیت این دوره در تاریخ و فرهنگِ ایران است. در سفر اخیرم به ایران فرصتی دست داد تا از سنگ نگاره‌های درهٔ غرقاب در گلپایگان که بخشی از آنها (خطوط و علایم) مربوط به همین بازه زمانی‌ در تاریخ ایران هستند دیدن کنم. گستردگی و فراوانی سنگ ‌نگاره‌ها، تنوع تکنیک های حکاکی و قدمت آنها باعث شده تا یکی از گسترده‌ترین نقوش صخره‌ای ایران در این منطقه قرار گیرد (منبع: ویکیپدیا). دکتر مرتضی فرهادی مقاله بسیار ارزشمندی با عنوان موزه هایی در باد راجع به این سنگ ‌نگاره‌ها منتشر کرده است. این مقاله 61 صفحه ای حاوی توضیحات بسیار جالب و مقایسه های تاریخی است که هم منحصر بفرد اند و هم گاهی غیر قابل باور. هرچند که موقع بازدید از درهٔ غرقاب این مقاله را نخوانده بودم، موفق شدم بسیاری از موارد مورد اشاره در این مقاله را از میان عکس هایم بیرون کشیده و بهتر ببینم و بیشتر درک کنم. توضیحاتی که در زیر می آید همه برگرفته از مقاله موزه هایی در باد است. طرح ها همه از دکتر فرهادی است و عکس ها از خودم.

دکتر فرهادی در پیش نویس مقاله تاکید میکند که شباهت های حیرات انگیزی میان این سنگ ‌نگاره‌ها و نقوش غار سه برادر (The cave of Les Trois Frères) در فرانسه وجود دارد که می تواند برخی نظریات موجود درباره حوزه جغرافیایی نقوش صخره ای جهان را بر هم زند. آنچه در این نگاره ها بیش از همه به چشم می آید بزکوهی و صحنه های شکار است. اما در کنار این نقشها، شکارگران، ابزار شکار مثل تیر و کمان و کمند، نیزه و سمشیر و چنگک شکاری و حیواناتی مانند پلنگ، آهو و گرگ نیز به فراوانی دیده میشوند.

IMG_2783XX IMG_2856XX

نقش هایی بی نظیر

کلاهخود: از جمله نگاره های بی نظیر درهٔ غرقاب گلپایگان، یک مورد کلاهخود ساسانی است که بر اسب سواری نقش شده است. دکتر مرتضی فرهادی مینویسد: چنین به نظر میرسد که نقش مواج کلاهخود و اسب سوار مشخص تر از خود اسب است و گویی دو نفر آن را حکاکی کرده اند. شیوه حکاکی کوبشی و بلندای آن 24 و درازای آن 18 سانتیمتر است.

IMG_2832XX Farhadi-1

سواری در برف: از دیگر نقش های حیرات انگیز درهٔ غرقاب گلپایگان، آنچنان که دکتر فرهادی توصیف کرده صحنه رمانتیک دو اسب سوار است که انگار در بارش برف در حرکتند. ضربه های حک شده فراوان در اطراف این دو اسب سوار، حالت بارش برف را به بیننده القا می کند.

IMG_2795XX Farhadi-2

رقص در باد: به گفته دکتر فرهادی، صحنه رقص دو نفر همراه با تصاویری که که گویی انسانهای در لباس جانوری هستند در مجموعه نگاره های درهٔ غرقاب گلپایگان کمیاب است. به گفته نویسنده، رفتن انسان در پوست حیوانات برای مقاصد جادویی و شکاردر نگاره های ماقبل تاریخی جهان نیز نمود شده است.

IMG_2827XXFardadi-3

گوزن تمام رخ: پس از مطالعه مقاله دکتر فرهادی، نقش گوزن تمام رخ هم برایم وهم انگیز است و هم افتخار آفرین. دکتر فرهادی اشاره میکند که در مجموعه پر نقش درهٔ غرقاب، گوزن ها همه نیم رخ هستند و تصویری واقع گرایانه دارند. اما تنها یک نقش هست که شباهتهای بسیار و شگفت انگیزی با گوزن جادوگر غار سه برادر در فرانسه دارد. شباهت بین این دو گوزن مساله ای نیست که بتوان به آسانی از آن گذشت. هر دو گوزن تصویری شبه گونه دارند. سر هر دو گوزن از روبه رو و تمام رخ نمایانده شده است و اندام تناسلی در هر دو تصویر واضح و به یک شکل و زیر دم در محلی غیر طبیعی نموده شده است. من ساعت ها وقت گذاشتم تا شاید این گوزن جادویی را میان عکس هایم پیدا کنم ولی متاسفانه موفق نشدم. تنها عکسی که ظاهرا به گوزن تمام رخ مینماید را در زیر کنار طرح دکتر فرهادی گذاشتم. تفاوت عمده این دو در حالت جهشی گوزن و جهت نگارش آنهاست.

IMG_2809XX Farhadi-4

لازم است یادآور شوم که آدرس دقیق سنگ نگاره‌های درهٔ غرقاب گلپایگان را می توانید در گوگل مپ بیابید.

3 دیدگاه

  1. خیلی عجیبه. بیشتر این سنگ نگاره ها مخصوصن آخری شبیه دوره پیش از تاریخ هست یعنی عصر غارنشینی. عجیب به نظر میرسه چون ما در عصر ساسانی سنگ نگاره های طاق بستان رو داریم و همچنین طاق عظیم کسری. این آثار در برابر اونها خیلی متمایز هستند. اختلاف تاریخ 2 هزار سال و چند ده هزار سال زیاد هست.

  2. نکتره تیزبینانه ای رو مطرح کردی مهدی جان. دکتر فرهادی هم در قسمت های مختلف مقاله به اثر ماقبل تاریخ اشاره میکنه ولی در عین حال میگه که این آثار بارها و بارها بازنگاری شدند و مربوط به دوره های مختف هستند. حالا که بیشتر دقت میکنم می بینم که اکثر اشاره ها به دوران ساسانی مربوط به خطوط و علایم کشف شده است نه نگاره ها.

    • من راستش قانع نشدم. دکتر فرهادی بخاطر صرفا یک کلاه خود، نقوش ماقبل تاریخ رو متعلق به دوره ساسانی می بینه؟ خطوط و علائم هم چیزی مشخص نیست. بعد هم احتمالا باید اینها کربن سنجی و ثبت شده باشند. گوگل می کنم.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *